Το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης (ΚΩΘ), ένα από τα αρχαιότερα μουσικά εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας, ιδρύθηκε το 1914 με απόφαση του τότε Πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου. Λειτούργησε από τις αρχές του 1915 με την επωνυμία «Ωδείον Θεσσαλονίκης» υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εκκλησιαστικών & Δημοσίας Εκπαιδεύσεως. Πρώτος διευθυντής του ήταν ο Αλέξανδρος Καζαντζής, καθηγητής βιολιού του Ωδείου Βρυξελλών, που σταδιακά πλαισιώθηκε από τους Γεώργιο Βακαλόπουλο, Βασίλειο Θεοφάνους, Αιμίλιο Ριάδη, Τεό Κοφμάν, Λώρη Μαργαρίτη και άλλους. Από την ίδρυση του το Ωδείο διακρίνεται για την καλλιέργεια της ευρωπαϊκής μουσικής παιδείας, με ταυτόχρονη ενίσχυση της ελληνικής μουσικής δημιουργίας
Το 1923 ιδρύθηκε εντός του ιδρύματος Δραματική Σχολή με καθηγητές τους Γιάννη Κοπανά και Γεώργιο Θέμελη, η οποία λειτούργησε έως το 1978, όταν μετεξελίχθηκε στην Δραματική Σχολή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Ο Κανονισμός Σπουδών του ΚΩΘ του 1957 παραμένει έως σήμερα το θεμέλιο του εθνικού πλαισίου της ωδειακής εκπαίδευσης.
Το 1959, μέλη της Ορχήστρας του Ωδείου αποτέλεσαν τον πυρήνα της Συμφωνικής Ορχήστρας Βορείου Ελλάδος, μετέπειτα Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης. Το 1987, με πρωτοβουλία της Υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη, το Ωδείο εγκαταστάθηκε στο διατηρητέο κτήριο της πρώην Οθωμανικής Τράπεζας, το οποίο διαμορφώθηκε κατάλληλα για τις ανάγκες του. Το κτήριο ανακαινίσθηκε εκ βάθρων κατά την περίοδο 2024–2025, ώστε να ικανοποιεί τις σύγχρονες ανάγκες του φορέα.
Οι σπουδαστές του ΚΩΘ επιλέγονται μέσω εισαγωγικών εξετάσεων και φοιτούν δωρεάν, υπό την καθοδήγηση υψηλού επιπέδου καλλιτεχνών-παιδαγωγών. Το ίδρυμα συμμετέχει ενεργά σε διεθνή δίκτυα, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση Ωδείων (AEC). Διαθέτει την δεύτερη μεγαλύτερη μουσική βιβλιοθήκη της χώρας με σημαντικό αρχειακό υλικό, καθώς επίσης πλούσια οργανοθήκη, συλλογές κοστουμιών και προσωπογραφιών. Φιλοξενεί τακτικά ποικίλες πολιτιστικές και επιστημονικές εκδηλώσεις, ενώ συχνά παρουσιάζει εκπαιδευτικά προγράμματα με ευρεία απήχηση σε όλες τις ηλικίες. Η επικείμενη ανωτατοποίησή του επισφραγίζει τον θεσμικό και καλλιτεχνικό του ρόλο στον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.
