Το Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας ιδρύθηκε το 1901 από τον βασιλιά Γεώργιο Α’ ως «Βασιλικό Θέατρο» και στεγάστηκε σε κτήριο σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Ernst Ziller επί της οδού Αγίου Κωνσταντίνου στην Αθήνα. Ωστόσο, το 1908, έκλεισε «επ΄αόριστον» φιλοξενώντας σποραδικά θιάσους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Το 1930 επαναλειτούργησε με πρωτοβουλία του Υπουργού Παιδείας Γεώργιου Παπανδρέου με την επωνυμία «Εθνικό Θέατρο». Παράλληλα με την επανίδρυση του με δικό του μόνιμο θίασο, δημιουργήθηκε η Δραματική Σχολή, η οποία λειτουργεί αδιάλειπτα μέχρι σήμερα. Με τον Νόμο 2273/94 ιδρύθηκε το εποπτευόμενο από το Υπουργείο Πολιτισμού νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με την επωνυμία «Εθνικό Θέατρο», οργανισμός μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που επιδιώκει την προαγωγή της πνευματικής καλλιέργειας του λαού και τη διαφύλαξη της εθνικής πολιτιστικής ταυτότητας μέσω της θεατρικής τέχνης.
Συγκεκριμένα, στους σκοπούς του περιλαμβάνονται κυρίως η μελέτη, η έρευνα, η σκηνική διδασκαλία και η διάδοση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό του αρχαίου δράματος, η σκηνική διδασκαλία, η προώθηση και η ανάπτυξη της ελληνικής και κυρίως της νεοελληνικής δραματουργίας, η σκηνική παρουσίαση και η ερμηνεία κλασικών έργων. Επίσης, η έρευνα, η αναζήτηση και ο πειραματισμός σε νέες μορφές θεάτρου και σκηνικής έκφρασης, η πραγματοποίηση παραστάσεων για παιδιά και νέους, η παροχή θεατρικής εκπαίδευσης και τέλος η δημιουργία προϋποθέσεων και κινήτρων για την ανάδειξη και ενθάρρυνση του θεατρικού δυναμικού της χώρας.
Στο Εθνικό Θέατρο λειτουργούν σήμερα έξι σκηνές. Η Κεντρική Σκηνή και η Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» στο κτήριο Ziller, ενώ οι σκηνές «Μαρίκα Κοτοπούλη», «Ελένη Παπαδάκη» και «Κατίνα Παξινού» στο Rex, το οποίο παραχωρήθηκε στο Εθνικό Θέατρο το 1993. Στο «Σχολείο της Αθήνας – Ειρήνη Παπά», όπου στεγάζεται και η Δραματική του Σχολή (Τμήμα Υποκριτικής και Τμήμα Σκηνοθεσίας), λειτουργεί ανοιχτό θέατρο.
Το ρεπερτόριο του Εθνικού Θεάτρου στοχεύει στην πολυφωνία, θέτοντας σε δημιουργικό διάλογο την παράδοση και το μέλλον. Γνωστά κλασικά έργα με μοντέρνα ματιά, σύγχρονο ρεπερτόριο, χώρος για πειραματισμό με νέους τρόπους σκηνικής έκφρασης συσπειρώνουν γύρω τους συντελεστές υψηλών προδιαγραφών. Το αρχαίο δράμα παραμένει στο επίκεντρο με σεβασμό στην παράδοση αλλά και με διάθεση για ανανέωση και πειραματισμό.
Το Εθνικό Θέατρο ενισχύει, επίσης, ενεργά τον διάλογο με την καλλιτεχνική δημιουργία του εξωτερικού: προωθεί συνεργασίες με ξένα θέατρα και σημαντικούς καλλιτέχνες, διοργανώνει περιοδείες, συμμετέχει σε μεγάλα φεστιβάλ και προωθεί την εξωστρέφεια διοργανώνοντας showcases, εργαστήρια και προγράμματα καλλιτεχνικής φιλοξενίας.
Από το 2022 το Εθνικό Θέατρο είναι μέλος του European Theatre Convention, ενός από τα μεγαλύτερα και πιο επιδραστικά δίκτυα στην Ευρώπη, ενώ από 2009 έως το 2021 υπήρξε μέλος της Union des Théâtres de l’Europe.
