Η Εθνική Λυρική Σκηνή (ΕΛΣ) ιδρύθηκε το 1939. Είχαν προηγηθεί 150 χρόνια άνθησης της μελοδραματικής τέχνης στα Επτάνησα και μισός αιώνας εμπειρίας του σημαντικότερου εγχώριου ιδιωτικού θιάσου όπερας, που έμεινε γνωστός ως Ελληνικό Μελόδραμα (1888-1943). Από το 1994 η ΕΛΣ λειτουργεί ως νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού.
Από την πρώτη στιγμή, παράλληλα με την όπερα, καλλιεργήθηκαν εξίσου η οπερέτα και ο χορός. Συνδυάζοντας τις τρεις τέχνες, ως εναρκτήριο έργο επελέγη η οπερέτα Η νυχτερίδα. Ως πρώτη όπερα επελέγη η Μαντάμα Μπαττερφλάι του Τζάκομο Πουτσίνι. Με αυτόν τον θίασο έκανε τα πρώτα της καλλιτεχνικά βήματα η νεαρή Μαρία Καλογεροπούλου (Κάλλας) ερμηνεύοντας πρωταγωνιστικούς ρόλους σε όπερες όπως Τόσκα του Πουτσίνι, Φιντέλιο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, Ο κάμπος του Ντ’ Αλμπέρ και Ο πρωτομάστορας του Μανώλη Καλομοίρη.
Ακολούθησε περίοδος άνθησης κατά την οποία το ρεπερτόριο του οργανισμού διευρύνθηκε σημαντικά, με κριτήριο την εκπαιδευτική του αποστολή και με λογική που αντιστοιχεί στη σημερινή αντίληψη περί πολιτιστικής διαχείρισης. Κάθε καλλιτεχνική περίοδος περιλάμβανε περίπου 20 παραγωγές, ενώ συνολικά δόθηκαν περίπου 30 έργα σε πρώτη παρουσίαση, καλύπτοντας όλες τις εποχές, από το μπαρόκ ως τη σύγχρονη δημιουργία, και όλες τις σχολές, από την ιταλική, γαλλική και γερμανική ως τις εθνικές σχολές της Ανατολικής Ευρώπης και τα έργα Ελλήνων συνθετών. Εκτός από το Θέατρο ΟΛΥΜΠΙΑ, που υπήρξε επί δεκαετίες ο βασικός χώρος διεξαγωγής των παραστάσεων της ΕΛΣ, σημαντικές παραστάσεις πραγματοποιήθηκαν επίσης στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού και στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, με πρωταγωνίστρια τη Μαρία Κάλλας.
Από το 2017 η Εθνική Λυρική σκηνή στεγάζεται στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, πραγματοποιώντας παραστάσεις στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος και στην Εναλλακτική Σκηνή. Τα τελευταία χρόνια, υπό τη διεύθυνση του συνθέτη Γιώργου Κουμεντάκη, η ΕΛΣ στοχεύει συστηματικά στη δημιουργία μιας νέας καλλιτεχνικής ταυτότητας, με βασικούς πυλώνες τη σύγχρονη δημιουργία, τις συνεργασίες με φορείς του εξωτερικού και τη διεύρυνση του κοινού της. Από το 2019, με τη δωρεά εξωστρέφειας από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, η ΕΛΣ δημιούργησε ένα εκτεταμένο δίκτυο διεθνών συνεργασιών και ξεκίνησε τη συστηματική προβολή του καλλιτεχνικού της έργου στο εξωτερικό, με αποτέλεσμα την αναγνώριση της ως ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά λυρικά θέατρα.
Αποστολή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής είναι να προσφέρει σε Έλληνες και ξένους θεατές παραγωγές υψηλής ποιότητας, παρουσιάζοντας όπερες, μπαλέτα, οπερέτες, όπερες για παιδιά, ρεσιτάλ κ.ά. Η ΕΛΣ διαθέτει, επίσης, Ανώτερη Επαγγελματική Σχολή Χορού και υλοποιεί κάθε χρόνο σημαντικές εκπαιδευτικές και κοινωνικές δράσεις. Τέλος, το Εικονικό Εκπαιδευτικό Μουσείο της παρουσιάζει ψηφιακά τον συναρπαστικό κόσμο του ελληνικού λυρικού θεάτρου, από την έναρξη της λειτουργίας του το 1939 έως σήμερα (http://virtualmuseum.nationalopera.gr/).
